Nextcloud: het Europese antwoord op Microsoft 365?

Blog | Digital Autonomy

8 september 2026

Nextcloud wordt steeds vaker genoemd als het Europese alternatief voor Microsoft 365. Het Duitse opensourceplatform biedt bestandsopslag, documentbewerking, e-mail, agenda’s, chat en videobellen: veel van de toepassingen waarvoor organisaties nu afhankelijk zijn van Microsoft. Het belangrijkste verschil? Nextcloud kan worden gehost op een locatie en bij een provider die de organisatie zelf kiest. Daarmee houdt zij meer controle over haar data, infrastructuur en het rechtsgebied waaronder die data valt.

Die controle wordt steeds belangrijker. Europese overheden, scholen, zorginstellingen en bedrijven draaien grotendeels op technologie van een klein aantal Amerikaanse leveranciers. Onze documenten, communicatie, medewerkersgegevens en steeds vaker ook onze AI-toepassingen bevinden zich in ecosystemen waarop we zelf maar beperkt invloed hebben.

Jos Poortvliet, medeoprichter van Nextcloud, verwoordde het scherp in een interview met Tweakers: als een bedrijf met ongeveer 160 medewerkers en een opensourcecommunity wordt gezien als het Europese antwoord op Amerikaanse techbedrijven met honderdduizenden medewerkers, dan heeft Europa “enorm lopen slapen”.

Een fundamenteel ander cloudmodel

Nextcloud is geen traditionele cloudprovider. Het ontwikkelt een opensourceplatform dat organisaties zelf of via een gekozen hostingpartner kunnen laten draaien. Nextcloud verdient voornamelijk aan ondersteuning en servicecontracten voor grotere organisaties en overheden.

Juist dat model helpt om de afhankelijkheid van één leverancier te beperken. Als een hostingpartij niet meer voldoet, kan een organisatie haar Nextcloud-omgeving naar een andere provider verplaatsen. Dat kan bij grote hoeveelheden data een complexe operatie zijn, maar de mogelijkheid blijft bestaan.

Ook als Nextcloud zelf ooit zou verdwijnen, blijft de broncode beschikbaar. De software wordt niet alleen door het bedrijf ontwikkeld, maar ook door een internationale community en commerciële partners. Nextcloud beschouwt zichzelf daarom eerder als facilitator van een ecosysteem dan als eigenaar van een gesloten product.

Vast in de 365-fuik

Dat betekent niet dat Nextcloud Microsoft 365 eenvoudig één-op-één kan vervangen. Microsoft heeft een uitgebreid ecosysteem opgebouwd waarin documenten, gebruikersaccounts, applicaties, metadata en werkprocessen nauw met elkaar zijn verbonden.

Poortvliet spreekt in het interview over de “365-fuik”. Hoe dieper organisaties daarin zitten, hoe moeilijker het wordt om eruit te komen. Een overstap begint meestal met onderzoek en een proof of concept, gevolgd door een pilot, aanbesteding en gefaseerde implementatie. Zo’n traject kan jaren duren.

Bovendien heeft Nextcloud nog niet op ieder gebied dezelfde mogelijkheden als Microsoft 365. Het bedrijf erkent bijvoorbeeld dat er nog stappen nodig zijn rond specifieke compliance-eisen, zoals bewaartermijnen en het aantoonbaar onveranderbaar opslaan van dossiers.

Europese digitale autonomie vraagt daarom niet om kritiekloos enthousiasme voor ieder Europees alternatief. Ook Europese en opensource oplossingen moeten worden beoordeeld op veiligheid, continuïteit, functionaliteit, gebruiksgemak en compliance.

Verder lezen over digitale autonomie en vertrouwen

Data-soevereiniteit versus data-residentie: wat is het verschil? Waarom de locatie van data slechts een deel van het verhaal vertelt.
Europa, word wakker: Trump eet jullie AI-data for breakfast Over geopolitiek, Amerikaanse techbedrijven en de kwetsbaarheid van Europese data.
We vertrouwen AI met onze data. Hoe verstandig is dat? Welke risico’s ontstaan wanneer organisaties gevoelige informatie aan AI-systemen toevertrouwen?
Bescherm je digitale werkplek met multifactorauthenticatie Een praktische beveiligingsmaatregel die ongewenste toegang aanzienlijk moeilijker maakt.

Meer dan dataopslag in Europa

Digitale soevereiniteit wordt vaak teruggebracht tot de locatie waar data wordt opgeslagen. Maar een Europees datacenter maakt een oplossing nog niet automatisch Europees of soeverein. De eigenaar van de technologie kan onder niet-Europese wetgeving vallen. Ook subverwerkers, technische koppelingen en AI-diensten kunnen gegevens buiten de gewenste omgeving verwerken.

Organisaties moeten daarom verder kijken. Wie beheert de infrastructuur? Onder welke wetgeving valt de leverancier? Wie kan toegang krijgen tot de data? Welke subverwerkers zijn betrokken? Kunnen we overstappen en onze informatie meenemen? En kunnen we zelf bepalen welke AI-modellen onze data verwerken?

Nextcloud biedt bijvoorbeeld een AI-laag waarbij organisaties zelf het onderliggende taalmodel kunnen kiezen. Dat kan een extern model zijn, maar ook een lokaal gehost opensourcemodel. De keuze blijft daarmee bij de organisatie.

Hoe Fellow Digitals kijkt naar digitale soevereiniteit

Hoe kijkt Fellow Digitals naar dit thema, waar het vooral gaat over digitale soevereiniteit, Europese hosting en vertrouwen? We vroegen het aan Rick Tigelaar, COO van Fellow Digitals.

Hoe heeft Fellow Digitals de controle over data georganiseerd?

Rick: “Onze oplossingen zijn built in Europe en worden volledig binnen de Europese Unie gehost. Daarnaast werken we volgens internationaal erkende normen, waaronder ISO 27001, ISO 27701 en NEN 7510. In ons Trust Center maken we inzichtelijk welke beveiligingsmaatregelen en controles we toepassen, welke audits worden uitgevoerd en met welke subverwerkers we werken.”

Zijn certificeringen en Europese hosting voldoende om vertrouwen te creëren?

“Nee, die vormen een belangrijke basis, maar vertrouwen vraagt om meer”, zegt Rick. “Organisaties moeten kunnen begrijpen welke keuzes een leverancier maakt, welke afhankelijkheden er zijn en hoe risico’s worden beheerst. Je moet als klant niet alleen horen dát je data veilig is. Je moet ook kunnen zien hoe die veiligheid wordt georganiseerd, gecontroleerd en voortdurend verbeterd.”

Moeten organisaties dan zo snel mogelijk afscheid nemen van Amerikaanse technologie?

“Dat zou te eenvoudig zijn. Veel organisaties zijn sterk afhankelijk geworden van Amerikaanse platformen en kunnen die niet zomaar vervangen. Maar ze moeten wel weten waar hun belangrijkste digitale afhankelijkheden liggen. Welke data zijn bedrijfskritisch? Waar worden die data opgeslagen? Welke leveranciers en rechtsgebieden zijn betrokken? Kunnen we overstappen als dat nodig is? En houden we uiteindelijk zelf voldoende controle? Digitale soevereiniteit begint met het stellen van die vragen.”

Van visie naar praktijk: Fellow Digitals koppelt met Nextcloud

Fellow Digitals gelooft niet alleen in de verdere ontwikkeling van Nextcloud, maar heeft inmiddels ook een koppeling ontwikkeld. Maar wat levert die integratie nu concreet op voor organisaties en hun medewerkers? CTO Marc Leidner ligt dit toe:

“Fellow Intranet en Fellow LMS integreren met Nextcloud op een vergelijkbare manier als met Microsoft 365. Denk aan het ontsluiten van documenten, integratie met e-mail en agenda, automatische gebruikersregistratie en single sign-on. De koppeling is grotendeels gereed en draait al in een testomgeving. Zo biedt de combinatie van Fellow Digitals en Nextcloud organisaties een volwaardig, digitaal soeverein Europees alternatief voor de bekende Amerikaanse platformen.”

Controle begint met keuzevrijheid

Nextcloud kan Microsoft 365 nog niet in iedere situatie volledig vervangen, maar laat wel zien dat serieuze Europese alternatieven mogelijk zijn. Fellow Digitals gelooft in die ontwikkeling en brengt deze visie met de Nextcloud-koppeling ook praktisch dichterbij.